BADANIA PRZESIEWOWE DLA DOROSŁYCH

Panel badań przesiewowych służy wykrywaniu chorób i ocenie ryzyka wystąpienia chorób oraz ich powikłań. Typowym przykładem jest badanie lipidogramu – początkowe zmiany pozostają całkowicie niezauważalne. Jedynym sposobem ich wykrycia jest właśnie wykonanie badań. Innym przykładem jest wykonanie badań u partnerów seksualnych. Stwierdzenie obecności materiału genetycznego zarówno wirusa HPV jak i Chlamydia powinno być wskazaniem do wykonania badania u partnera. Jeżeli dbasz o swoje zdrowie to jest to panel badań dla Ciebie.

HPV - jest drugim co do częstości czynnikiem onkogennym u człowieka. Znanych jest wiele typów wirusa. Największe znaczenie w onkogenezie mają typy 16 i 18. Zakażenie należy do najczęstszych przenoszonych drogę płciową. Dodatkowo stosowane leczenie immunosupresyjne zwiększa ryzyko zakażenia. Przy występowaniu masywnych zmian na zewnętrznych narządach płciowych istnieje możliwość przeniesienia wirusa poprzez bieliznę, ręcznik lub pościel (bardzo rzadko). Możliwe jest przeniesienie zakażenia na płód (wykazano obecność DNA HPV w krwi pępowinowej). Objawy kliniczne to makroskopowo widoczne brodawczaki, kłykciny kończyste występujące na sromie, pochwie i w kanale szyjki macicy, sporadycznie w okolicach odbytu i ujścia cewki moczowej. W infekcjach subklinicznych brak jest zmian widocznych makroskopowo. Możliwe jest stwierdzenie zmian w badaniu mikroskopowym – zmiany nabłonka w postaci koilocytów, dyskeratocytów, w badaniu kolposkopowym – zmniejszenie przejrzystości nabłonka, poletkowanie i punkcikowanie. Infekcje utajone nie powodują żadnych zmian widocznych, a także nie powodują dolegliwości. Ten typ zakażenia jest niestety najczęstszy. Może być ustalony jedynie poprzez wykrycie DNA wirusa. Wirusy mogą również powodować zmiany na błonie śluzowej jamy ustnej, krtani, a także spojówkach.

Chlamydia trachomatis i Neisseria gonorrhoeae DNA – oba drobnoustroje wywołują choroby przenoszone drogą płciową. W obu przypadkach przebieg może być skąpo objawowy lub wręcz bezobjawowy. Odsetek osób zakażonych wydaje się być dość wysoki i niestety wiele z tych osób może nie wiedzieć, że są chore. Rzeżączka może w późniejszym okresie choroby wywoływać zmiany zapalne w mięśniach i kościach a także dotyczyć oczu. Dodatkowo występuje rzeżączkowe zapalenie gardła oraz odbytu. Powikłania dotyczą układu moczowo-płciowego aż do niepłodności włącznie oraz poszczególnych narządów jak stawy czy serce. Najczęściej występujące zapalenia cewki moczowej wymagają różnicowania z tak zwanymi nierzeżączkowymi zapaleniami wywołanymi przez np. Ureaplasma czy Chlamydia. Wspomniane Chlamydia trachomatis są zaś najczęstszą przyczyną stanów zapalnych kobiecych narządow moczowo-płciowych u kobiet. Bakterie po wniknięciu do komórek gospodarza zaczynają się namnażać i wywołują stany zapalne. Powikłaniami mogą być niepłodność i zmiany płodu. Badanie w technologii biologii molekularnej są łatwe do przeprowadzenia i dają wysoce wiarygodne wyniki. Często badanie łączy się z wykrywaniem wirusów i innych drobnoustrojów.

Profil lipidowy
Pod określeniem profil lipidowy rozumiane jest badanie stężenia cholesterolu całkowitego, LDL-cholesterolu, HDL-cholesterolu, triglicerydów.

Cholesterol jest związkiem chemicznym wytwarzanym w organizmie jako połączenie lipidów i steroidów. Dla organizmu jest niezbędny w zakresie budowy błon komórkowych i hormonów jak testosteron i estrogeny. Około 80% cholesterolu jest wytwarzane w wątrobie, pozostałe 20% pochodzi z diety. Głównym źródłem cholesterolu są: mięso, drób, ryby i nabiał. Pokarmy jak wątroba są szczególnie bogate w cholesterol podczas gdy pokarmy roślinne nie zawierają go zupełnie. Cholesterol pochodzący z diety jest wchłaniany w jelitach i magazynowany w wątrobie. Wątroba bierze udział w regulacji gospodarki lipidowej wpływając na stężenie cholesterolu we krwi.

LDL-cholesterol często nazywany jest „złym cholesterolem” ponieważ wiąże on się z podwyższonym ryzykiem CVD. Lipoproteiny LDL powodują tworzenie się cholesterolowej blaszki miażdżycowej w ścianie naczynia. Stan taki doprowadza do pogrubienia ściany naczynia, zwężenia światła tętnicy. Stan taki nazywany jest miażdżycą naczyń. Obniżając stężenie LDL-cholesterolu obniżasz ryzyko CVD. W rzeczywistości stężenie LDL-cholesterolu jest lepszym wskaźnikiem ryzyka aniżeli cholesterolu całkowitego. Zakresy stężeń LDL-cholesterolu można ująć w przedziały:
Stężenie LDL-Cholesterolu:
Poniżej 100 mg/dl - Optymalne
100 to 129 mg/dl - Niemal Optymalne/Powyżej Optimalnego
130 to 159 mg/dl - Graniczne
160 to 189 mg/dl - Wysokie
190 mg/dl I powyżej –Bardzo wysokie

Pozostałe występujące czynniki ryzyka CVD pozwolą określić pożądane u Ciebie stężenie LDL-cholesterolu, podobnie jak określą sposoby postępowania terapeutycznego. Optymalny dla Ciebie poziom LDL nie musi być takim dla przyjaciół czy sąsiadów. Ustal ze swoim lekarzem cele do osiągnięcia oraz sposoby i czas uzyskania zakładanych celów.
W przypadku gdy zmiana nawyków żywieniowych i stylu życia nie przynoszą efektów konieczne staje się włączenie leczenia farmakologicznego.

HDL jest często nazywany „dobrym cholesterolem”. Jego protekcyjne działanie wynika z możliwości przyjmowania cholesterolu na siebie i transportowania do wątroby. Zmniejsza przez to odkładanie się cholesterolu w ścianach naczyń krwionośnych. Tak więc wysokie stężenie HDL oraz niska wartość wskaźnika LDL/HDL są pożądane. Odwrotnie zaś wysokie stężenie LDL (przy niskim stężeniu HDL) oraz wysoka wartość wskaźnika LDL/HDL stanowią istotny czynnik ryzyka miażdżycy i CVD.
Przyjmujemy, że wysokie stężenia HDL są pożądane. Niskie stężenie HDL (poniżej 40 mg/dl) kwalifikuje Cię do grupy o wysokim ryzyku CVD. U przeciętnego mężczyzny stężenie cholesterolu waha się pomiędzy 40 a 50 mg/dl, u kobiet zaś wynosi najczęściej pomiędzy 50 a 60 mg/dl. Zakładamy, że wyższe wartości mają znaczenie protekcyjne w zakresie wystąpienia miażdżycy i jej powikłań.
Palenie tytoniu, otyłość czy nadwaga, siedzący tryb życia skutkują obniżeniem stężenia HDL. W celu obniżenia ryzyka i podwyższenia stężenia HDL wskazane jest unikanie palenia tytoniu, ograniczenie spożycia cukrów, spożywanie tłuszczów z ryb, wprowadzenie 30.- 60 minutowego wysiłku fizycznego regularnie, codziennie.
U osób z podwyższonym stężeniem triglicerydów zazwyczaj obserwuje się niskie stężenia HDL. Podnosi to zdecydowanie ryzyko CVD. W przypadku gdy zmiana nawyków żywieniowych i stylu życia nie przynoszą efektów, konieczne staje się włączenie leczenia farmakologicznego.

Apolipoproteiny A i B - apolipoproteiny są białkami odpowiedzialnymi za transport i wtórnie metabolizm lipidów. Niedobory Apo-A oraz podwyższone stężenie Apo-B stanowi istotny element w diagnostyce i ocenie ryzyka powikłań miażdżycy. Wczesne wykrycie zaburzeń zdecydowania ułatwia redukcję ryzyka powikłań miażdżycy. Apolipoproteina A-1 parametrem użytecznym przy kalkulowaniu wskaźnika przeżycia lub ryzyka u osób z przebytym zawałem lub chorobą naczyń obwodowych. Apo A-1 przenosi cholesterol z tkanek ponownie do wątroby gdzie podlega on dalszym przemianom. Dzięki temu utrzymuje tętnice wolne od cholesterolowych blaszek miażdżycowych. Apo A1 jest główną proteiną HDL. Obniżone stężenie Apo A1 występuje w przebiegu stosowania diety bogatej w cukry, palenia tytoniu, jest również wczesnym wskaźnikiem choroby naczyń wieńcowych. W celu podniesienia stężenia należy unikać palenia tytoniu, spożywać mniej cukrów, zwiększyć udział ryb w diecie, uzyskać redukcję masy ciała, prowadzić 30-60 minutowe ćwiczenia fizyczne codziennie. Apolipoprotein B jest białkiem cząsteczki LDL cholesterolu. Pomiar stężenia Apo B jest lepszym wskaźnikiem ryzyka miażdżycy aniżeli LDL cholesterol. Apo B może być oceniane wspólnie z innymi parametrami lipidowymi w przypadku oceny ryzyzka miażdżycy, CVD oraz u osób z obciążającym wywiadem, wywiadem rodzinnym, a także u pacjentów z hiperlipidemią, szczególnie w przypadku podwyższenia stężenia triglicerydów. Bywa również wykorzystywany w monitorowaniu leczenia zaburzeń lipidowych. Podobnie jak inne parametry pomimo, iż stężenie Apo B jest uwarunkowane genetycznie podlega modyfikacji dietą, wysiłkiem fizycznym oraz lekami.

HbA1c – odzwierciedla „średnią glikemię” retrospektywnie 2 do 3 miesięcy. Test wykorzystywany jest zarówno w monitorowaniu leczenia cukrzycy jak również jako badanie skryningowe we wstępnej ocenie stanu zaburzeń tolerancji glukozy. Podwyższone wartości skłaniają do rozpoczęcia pełnej diagnostyki w zakresie oceny gospodarki węglowodanowej. Wczesne wykrycie patologii pozwala wdrożyć postępowanie profilaktyczne i lecznicze zmniejszające ryzyko wystąpienia powikłań cukrzycy.

TSH – hormon regulujący czynność tarczycy. Zarówno podwyższenie stężenia jak i obniżenie wskazują na zaburzenie czynności gruczołu, odpowiednio niedoczynność i nadczynność. Badanie wykorzystywane jako test przesiewowy dobrze obrazuje wymienione stany. Dodatkowo wykorzystywane jest w diagnostyce niepłodności u kobiet.